گفتار و زبان کودک · ۷ دقیقه مطالعه · ۱۲ مهر ۱۴۰۵
تأخیر گفتار کودک؛ مراحل رشد، علائم هشدار و زمان مراجعه
سرعت رشد کودکان یکسان نیست، اما مراحل رشدی به خانواده کمک می‌کنند نیاز به بررسی دقیق‌تر را زودتر تشخیص دهد. گفتار بیشتر به تولید صدا و کلمات مربوط است؛ زبان شامل درک، استفاده از واژه و جمله، اشاره، ارتباط اجتماعی و نوبت‌گیری است. کودک ممکن است در یکی یا هر دو بخش مشکل داشته باشد.
نویسنده: علیرضا بردبار، گفتاردرمان دارای مجوز DHA
مراحل مهم رشد ارتباط
CDC مراحل رشدی را مهارت‌هایی می‌داند که بیشتر کودکان—حدود ۷۵ درصد یا بیشتر—تا سن مشخصی انجام می‌دهند. این فهرست برای پایش رشد مفید است اما ابزار تشخیص نیست.
- ۱۸ ماهگی: تلاش برای گفتن حداقل سه کلمه غیر از مامان و بابا و اجرای دستور یک‌مرحله‌ای بدون اشاره
- ۲ سالگی: ترکیب حداقل دو کلمه، اشاره به تصویر یا اعضای بدن و استفاده از اشاره‌های متنوع‌تر
- ۳۰ ماهگی: استفاده از حدود ۵۰ کلمه، ترکیب کلمات با فعل و نام‌بردن تصاویر آشنا
- ۳ سالگی: گفت‌وگوی کوتاه رفت‌وبرگشتی، پرسیدن سؤال، توضیح عمل در تصویر و قابل‌فهم‌بودن گفتار در بیشتر مواقع
علائمی که نیاز به ارزیابی دارند
- از دست‌دادن کلمات، اشاره‌ها یا مهارت‌های ارتباطی در هر سن
- پاسخ محدود به نام، صدا یا گفتار روزمره
- تعداد بسیار کم کلمات یا نداشتن ترکیب دوکلمه‌ای حدود ۲ سالگی
- دشواری در فهم دستورهای ساده
- اشاره، نشان‌دادن، تماس چشمی یا تلاش کم برای جلب توجه مشترک
- کلافگی مکرر به‌دلیل ناتوانی در بیان نیازها
- نامفهوم‌بودن زیاد گفتار حتی برای افراد آشنا
علت تأخیر گفتار و زبان چیست؟
یک علت واحد وجود ندارد. کم‌شنوایی، اختلال رشدی زبان، اختلال صداهای گفتاری، اوتیسم، تفاوت‌های رشدی گسترده‌تر، مشکلات حرکتی دهان یا بیماری‌های عصبی از عوامل احتمالی هستند. قرارگرفتن در معرض چند زبان به‌خودی‌خود باعث اختلال زبان نمی‌شود و ارزیابی باید همه زبان‌های کودک را در نظر بگیرد.
بررسی شنوایی مهم است؛ کودک ممکن است به بعضی صداها واکنش نشان دهد اما بخش‌هایی از گفتار را نشنود. ارزیابی گفتار و زبان شامل درک، اشاره، بازی، ارتباط اجتماعی، واژگان، جمله‌سازی، تولید صداها و ارتباط روزمره است.
والدین در منزل چه کارهایی انجام دهند؟
- به موضوع مورد توجه کودک بپیوندید و همان فعالیت را توصیف کنید
- از عبارت‌های کوتاه استفاده کنید و پیام کودک را گسترش دهید؛ مثلاً «ماشین» را به «ماشین قرمز» تبدیل کنید
- بعد از صحبت مکث کنید تا کودک فرصت پاسخ با صدا، اشاره یا کلمه داشته باشد
- کتاب تصویری بخوانید، آهنگ‌های تکراری بخوانید و انتخاب ساده بدهید
- بازی و گفت‌وگوی رودررو را افزایش دهید؛ تماشای منفعل صفحه‌نمایش جای تعامل را نمی‌گیرد
چرا اقدام زودهنگام مهم است؟
اگر کودک به مراحل رشدی نمی‌رسد، مهارتی را از دست داده یا والد نگران است، CDC توصیه می‌کند منتظر نمانید و درباره غربالگری رشد و ارجاع به متخصص صحبت کنید. ارزیابی الزاماً به معنی درمان طولانی‌مدت نیست؛ نقاط قوت کودک و قدم بعدی را مشخص می‌کند و به خانواده اهداف کاربردی می‌دهد.
منابع علمی
راهنمای اختلال بلع، تأخیر گفتار و ارتباط
مقاله‌های دارای منابع علمی برای آشنایی با ارزیابی و حمایت از بیمار و خانواده.
گفتار و زبان کودک
تأخیر گفتار در کودکان دوزبانه؛ راهنمای خانواده‌های دبی
چگونه مهارت‌های کودک دوزبانه ارزیابی می‌شود و خانواده چگونه می‌تواند در فعالیت‌های روزانه از رشد ارتباط حمایت کند؟